Sự tiến hóa của hệ thống về bản chất là quá trình hình thành trật tự (Order). Quá trình này được thực hiện thông qua hai mô hình cơ bản:Tự tổ chứcvàTương tổ chứchai mô hình cơ bản. Việc hiểu sâu sắc tính phức tạp của hệ thống nằm ở chỗ nhận ra rằng:Nguyên lý tự tổ chức của hệ thống thực tế được hiểu thông qua sự biện chứng giữa tự tổ chức và tương tổ chức.
Phân tích điểm khác biệt cốt lõi
- Nguồn động lựcTương tổ chức bắt nguồn từ bản đồ thiết kế hoặc lệnh ép buộc từ bên ngoài hệ thống; tự tổ chức lại bắt nguồn từ các tương tác phi tuyến giữa các yếu tố bên trong.
- Logic kiểm soátTương tổ chức dựa vào chuỗi đơn hướng 'lệnh-thực thi', hiệu suất bị giới hạn bởi nhận thức của người kiểm soát; tự tổ chức tạo ra trạng thái trật tự vĩ mô thông qua các quy tắc cục bộ, mang tính sống động cao và linh hoạt trong quá trình phát triển.
- Ví dụ điển hìnhDòng xe dưới sự điều khiển của đèn tín hiệu (tương tổ chức) so với dòng xe tự nhiên hình thành sự phối hợp nhịp nhàng tại vòng xoay (tự tổ chức).